Bezpieczeństwo i higiena pracy to filary stabilnego funkcjonowania każdego zakładu. Jednym z podstawowych narzędzi, które pozwalają zapewnić właściwe warunki pracy oraz chronić zdrowie i życie zatrudnionych, są szkolenia BHP. Ich zadaniem jest przekazanie wiedzy niezbędnej do bezpiecznego wykonywania obowiązków zawodowych – niezależnie od branży czy charakteru stanowiska. Organizując szkolenie BHP, trzeba wiedzieć, kto podlega temu obowiązkowi i w jakim zakresie należy je przeprowadzić.

Przeczytaj nasz artykuł i sprawdź, jakie są obowiązki związane ze szkoleniem BHP i jak przebiega ten proces krok po kroku.

Spis treści

Szkolenie BHP dla pracowników – co to jest?

Szkolenia z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy to obowiązkowy element przygotowania pracownika do wykonywania obowiązków zawodowych. Ich celem jest nie tylko przekazanie wiedzy o przepisach ogólnych, ale też przedstawienie zasad wynikających ze specyfiki konkretnego stanowiska. Przeprowadzenie szkolenia to wymóg, który dotyczy nie tylko osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, lecz także praktykantów oraz uczniów szkół zawodowych – zanim przystąpią do przyuczenia do zawodu.

Szkolenie BHP powinno być przeprowadzone jeszcze przed rozpoczęciem pracy. Zgodnie z przepisami, nie jest ono bezterminowe – jego ważność to maksymalnie 12 miesięcy, a dla osób zajmujących stanowiska kierownicze – tylko 6 miesięcy. Koszt organizacji szkolenia ponosi pracodawca, który odpowiada również za to, by odbywało się ono w godzinach pracy oraz było przeprowadzane przez osobę do tego uprawnioną.

Podsumowując krótko pytanie o szkolenie BHP: kto podlega temu obowiązkowi: każda osoba dopuszczana do wykonywania pracy, niezależnie od podstawy zatrudnienia. Dotyczy to pracowników etatowych, praktykantów, uczniów i studentów odbywających praktyki, a także samego pracodawcę oraz osoby kierujące zespołem.

Jak wygląda szkolenie BHP?

Typowe szkolenie BHP składa się z dwóch podstawowych części: instruktażu ogólnego i stanowiskowego. Obie te formy mają za zadanie przygotować pracownika do pracy w sposób bezpieczny dla niego samego, innych osób oraz dla otoczenia. Uczestnicy zdobywają wiedzę m.in. na temat możliwych zagrożeń, zasad pierwszej pomocy oraz prawidłowej obsługi sprzętu.

Szkolenie BHP może być realizowane w formie seminarium lub samokształcenia kierowanego. Wstępne szkolenie może przeprowadzić pracownik pełniący obowiązki służby BHP – jednak już szkolenie okresowe wymaga zaangażowania firmy zewnętrznej. Jest ono zakończone testem wiedzy oraz wystawieniem zaświadczenia potwierdzającego uczestnictwo i uzyskanie pozytywnego wyniku.

Pierwszy etap wstępnego szkolenia BHP – instruktaż ogólny

Instruktaż ogólny to początek każdej ścieżki szkoleniowej z zakresu BHP. Powinien zostać zrealizowany w pierwszym dniu pracy – jeszcze przed rozpoczęciem obowiązków zawodowych. Jego celem jest przedstawienie podstawowych przepisów wynikających z Kodeksu pracy, zapoznanie z regulaminem zakładowym oraz omówienie zasad udzielania pierwszej pomocy.

Zgodnie z przepisami, instruktaż ogólny powinien trwać około dwóch godzin. Może być przeprowadzony w formie online – jednak z wyłączeniem instruktaży stanowiskowych, w których udział osobisty jest często niezbędny.

O tym, kiedy szkolenie BHP wstępne powinno się odbyć, rozstrzyga zasada uprzedniości: przed dopuszczeniem do jakichkolwiek czynności służbowych, czyli w praktyce pierwszego dnia zatrudnienia. Odłożenie instruktażu na później oznacza dopuszczenie pracownika do pracy bez wymaganego przeszkolenia.

Kto może przeprowadzać szkolenie wstępne BHP?

Szkolenie ogólne BHP może zostać przeprowadzone przez:

wykwalifikowanego pracownika służby BHP,

osobę zatrudnioną w firmie, wykonującą obowiązki służby BHP,

pracodawcę samodzielnie realizującego zadania służby BHP,

innego pracownika firmy posiadającego wiedzę, doświadczenie i aktualne zaświadczenie ukończenia kursu BHP.

Stanowiskowe szkolenie BHP – kto pod nie podlega?

To drugi etap szkolenia wstępnego, którego celem jest przygotowanie pracownika do wykonywania obowiązków w sposób dostosowany do warunków konkretnego stanowiska. Uczestnik szkolenia zdobywa wiedzę na temat obsługi urządzeń, procedur bezpiecznej pracy oraz zagrożeń związanych z jego środowiskiem pracy. Jeśli pracownik będzie obsługiwał więcej niż jedno stanowisko – musi przejść oddzielne instruktaże dla każdego z nich.

Okres ważności szkolenia stanowiskowego zależy od typu stanowiska. Jeżeli warunki pracy ulegną istotnym zmianom (np. zostaną wprowadzone nowe substancje szkodliwe lub wymienione narzędzia) należy zorganizować dodatkowy instruktaż. Tylko w niektórych przypadkach możliwe jest przeprowadzenie szkolenia stanowiskowego zdalnie – nie dotyczy to stanowisk roboczych, zagrożonych czynnikami niebezpiecznymi, uczniów i studentów odbywających praktyki oraz osób przenoszonych na stanowiska objęte wyższym ryzykiem.

Kto może przeprowadzić stanowiskowe szkolenia BHP?

Instruktaż stanowiskowy przeprowadza osoba wyznaczona przez pracodawcę – najczęściej bezpośredni przełożony pracownika. Może to być również sam pracodawca, pod warunkiem, że ma odpowiednie doświadczenie zawodowe oraz przeszkolenie z zakresu prowadzenia tego typu szkoleń.

Jak przebiega szkolenie stanowiskowe?

Szkolenie stanowiskowe składa się z kilku etapów:

wstępna rozmowa instruktora z pracownikiem,

omówienie i przedstawienie zadań na stanowisku,

próbne wykonanie czynności pod okiem instruktora,

samodzielna praca w obecności instruktora,

ocena poprawności wykonania zadań i ewentualne korekty.

Karta szkolenia wstępnego BHP

Po ukończeniu szkolenia wstępnego wystawiana jest karta szkolenia, która stanowi dokumentację odbycia instruktażu. Karta musi zawierać:

nazwę pracodawcy,

imię i nazwisko uczestnika,

dane dotyczące instruktażu ogólnego (data, imię i nazwisko prowadzącego),

dane dotyczące instruktażu stanowiskowego (data, imię i nazwisko prowadzącego),

podpis pracownika.

Dokument ten przechowuje się w aktach osobowych pracownika.

Szkolenia okresowe BHP

Szkolenia okresowe mają za zadanie utrwalać wiedzę z zakresu BHP, aktualizować ją i dostosowywać do zmieniających się realiów pracy. Ich forma może być zróżnicowana – od kursów i seminariów po szkolenia online. W przypadku pracowników fizycznych konieczne jest uzupełnienie części wykładowej o praktyczny instruktaż pracy.

Szkolenie okresowe kończy się egzaminem – jego wynik oraz potwierdzenie odbycia szkolenia powinny znaleźć się w dokumentacji pracowniczej. Program szkolenia przygotowuje pracodawca samodzielnie lub zleca jego opracowanie firmie zewnętrznej. Warto, by nad jego treścią czuwała również osoba pełniąca obowiązki służby BHP.

Kiedy szkolenie BHP po szkoleniu wstępnym staje się wymagane? Pierwszy kurs okresowy trzeba zorganizować w ciągu 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy, a w przypadku pracodawców i osób kierujących pracownikami – w ciągu 6 miesięcy. Dopiero potem obowiązują cykle właściwe dla danej grupy stanowisk.

Szkolenie okresowe BHP – czy jest obowiązkowe?

Z obowiązku udziału w szkoleniu wstępnym zwolnieni są pracownicy, którzy zostali zatrudnieni na tym samym stanowisku, na którym pracowali wcześniej – u tego samego lub innego pracodawcy – i niedawno ukończyli wymagany kurs. W przypadku szkoleń okresowych – pracownicy administracyjno-biurowi zatrudnieni w firmach należących do grupy ryzyka nie wyższej niż trzecia nie muszą ich przechodzić. Mimo to powinni zostać zapoznani z aktualnymi zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy.

Co ile lat trzeba przejść szkolenie BHP i kto jest z niego zwolniony?

W zależności od stanowiska oraz rodzaju pracy, częstotliwość szkoleń okresowych wygląda następująco:

Rodzaj stanowiska, Częstotliwość szkolenia okresowego, Pracownicy stanowisk robotniczych, co 3 lata (co 1 rok, jeśli wysokie ryzyko), Pracodawcy i osoby kierujące pracownikami, co 5 lat, Pracownicy inżynieryjno-techniczni, co 5 lat, Pracownicy administracyjno-biurowi, co 6 lat (jeśli nie są zwolnieni), Pracownicy służby BHP, co 5 lat

Szkolenie BHP pracowników na stanowiskach robotniczych

Pracownicy fizyczni są szczególnie narażeni na działanie szkodliwych czynników, urazy mechaniczne i awarie techniczne. Szkolenia BHP dla tej grupy uwzględniają regulacje prawne, identyfikację typowych zagrożeń oraz sposoby ich eliminacji. Omawiane są również scenariusze wypadków, zasady postępowania w sytuacjach kryzysowych oraz procedury udzielania pierwszej pomocy.

Szkolenie BHP pracowników administracyjno-biurowych

Do 2019 roku osoby zatrudnione na stanowiskach administracyjno-biurowych musiały cyklicznie przechodzić szkolenie BHP – nie rzadziej niż raz na sześć lat. Obecnie obowiązek ten został zniesiony dla pracowników wykonujących swoje obowiązki w firmach przypisanych do trzeciej lub niższej kategorii ryzyka zawodowego. Zwolnienie to uzasadnia niski poziom wypadkowości oraz ograniczone występowanie szkodliwych czynników zdrowotnych w tych środowiskach pracy.

Do grup zawodowych objętych zwolnieniem należą m.in. przedsiębiorstwa działające w obszarze produkcji odzieży, skór i wyrobów skórzanych, komputerów, wyrobów elektronicznych i optycznych, a także firmy z branży handlu detalicznego (z wyłączeniem pojazdów), edukacji, transportu lotniczego, usług finansowych i ubezpieczeniowych, informatyki, obsługi nieruchomości, gastronomii, administracyjnej obsługi biura, ochrony i działalności detektywistycznej oraz działalności naukowej i technicznej.

Mimo formalnego zwolnienia to, kto podlega obowiązkowi szkolenia powinno być każdorazowo rozpatrywane w kontekście rodzaju stanowiska i środowiska pracy. Nawet jeśli pracownik nie musi przechodzić szkolenia okresowego, należy zapewnić mu dostęp do aktualnych zasad bezpieczeństwa obowiązujących w zakładzie.

Obowiązek odbycia szkolenia BHP – czy dotyczy też pracodawców?

Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, również pracodawca musi przechodzić szkolenia z zakresu BHP. Dotyczy to zarówno wiedzy podstawowej, jak i jej aktualizacji. Szkolenie pozwala poznać obowiązki w zakresie nadzoru, ochrony zdrowia pracowników, przeciwdziałania naruszeniom przepisów oraz organizacji pracy w sposób zgodny z regulacjami.

Uczestnictwo w szkoleniu umożliwia lepsze zarządzanie zespołem, zwiększa świadomość prawną i pomaga uniknąć kosztownych błędów wynikających z nieznajomości przepisów.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy szkolenie BHP jest obowiązkowe?

Tak. Pracodawca nie może dopuścić do pracy osoby nieprzeszkolonej, a udział w szkoleniu odbywa się w godzinach pracy i na koszt zakładu. Wyjątki dotyczą wyłącznie szkoleń okresowych części pracowników administracyjno-biurowych.

Kiedy trzeba przeprowadzić szkolenie BHP nowego pracownika?

Przed dopuszczeniem do obowiązków – najpierw instruktaż ogólny, następnie stanowiskowy, osobny dla każdego stanowiska, które dana osoba będzie obsługiwać.

Kiedy szkolenie BHP okresowe należy powtórzyć?

Co rok na stanowiskach robotniczych o wysokim ryzyku, co 3 lata na pozostałych robotniczych, co 5 lat dla kadry kierującej, pracowników inżynieryjno-technicznych i służby BHP oraz co 6 lat dla administracji, o ile nie obejmuje jej zwolnienie.

Kogo w firmie obowiązuje szkolenie BHP?